Zespół jelita drażliwego (IBS) to schorzenie, które dotyka nawet co piątą osobę w populacji. Charakteryzuje się bólami brzucha, wzdęciami, biegunkami lub zaparciami, które znacząco obniżają komfort życia . Coraz więcej osób z IBS decyduje się na dietę bezglutenową, często intuicyjnie wyczuwając, że gluten im szkodzi. Jednak same produkty bezglutenowe nie zawsze rozwiązują problem.
Okazuje się, że wiele produktów uznawanych za bezpieczne dla bezglutenowców może zawierać wysoki poziom FODMAP – czyli łatwo fermentujących oligo-, di- i monosacharydów oraz polioli, które nasilają objawy IBS . W tym artykule rozwiewamy wątpliwości i podpowiadamy, czego unikać przy IBS, łącząc wiedzę o diecie bezglutenowej i low FODMAP.
Czym jest dieta low FODMAP i dla kogo jest przeznaczona?
Dieta low FODMAP została opracowana przez naukowców z Monash University w Australii i jest obecnie uznawana za najskuteczniejszą metodę żywieniową w łagodzeniu objawów IBS . Polega na czasowym ograniczeniu produktów bogatych w łatwo fermentujące węglowodany, które – u osób wrażliwych – powodują nadmierną produkcję gazów, bóle brzucha i zaburzenia rytmu wypróżnień .
Ważne: Dieta low FODMAP nie jest dietą na całe życie! Składa się z trzech etapów :
-
Eliminacja (2-6 tygodni) – całkowite wykluczenie produktów o wysokiej zawartości FODMAP.
-
Reintrodukcja (8-12 tygodni) – stopniowe wprowadzanie poszczególnych grup FODMAP i obserwacja reakcji organizmu.
-
Personalizacja – opracowanie indywidualnej diety z wykluczeniem tylko tych produktów, które faktycznie szkodzą.
Dlaczego bezglutenowe nie zawsze znaczy low FODMAP?
To kluczowa kwestia dla osób z IBS. Produkty bezglutenowe są wolne od pszenicy, żyta i jęczmienia, ale mogą zawierać inne składniki o wysokiej zawartości FODMAP. Oto najczęstsze pułapki:
| Produkt bezglutenowy | Status FODMAP | Uwagi |
|---|---|---|
| Pieczywo bezglutenowe | Często wysokie FODMAP | Może zawierać mąkę z ciecierzycy, soczewicy, duże ilości inuliny lub syrop glukozowo-fruktozowy . |
| Mąka z ciecierzycy | Wysokie FODMAP | Strączki są bogate w oligosacharydy – na pierwszym etapie diety low FODMAP należy ich unikać . |
| Mąka z soczewicy | Wysokie FODMAP | Podobnie jak ciecierzyca – źródło oligosacharydów. |
| Mąka gryczana | Niskie FODMAP | Bezpieczna opcja – kasza gryczana i mąka gryczana są dozwolone . |
| Kasza jaglana | Niskie FODMAP | Kolejne bezpieczne zboże – idealne na śniadanie . |
| Komosa ryżowa (quinoa) | Niskie FODMAP | Umiarkowane ilości (np. 1 szklanka ugotowanej) są bezpieczne . |
| Płatki owsiane | Niskie FODMAP (w małych ilościach) | Dozwolone, ale w porcjach do 50 g . |
| Ryż | Niskie FODMAP | Wszystkie rodzaje ryżu są bezpieczne . |
| Produkty z dodatkiem inuliny | Wysokie FODMAP | Inulina (błonnik z cykorii) jest często dodawana do bezglutenowego pieczywa i batonów – na etykiecie szukaj "błonnik z cykorii", "inulina", "fruktooligosacharydy". |
| Słodycze bezglutenowe | Często wysokie FODMAP | Mogą zawierać miód, syrop z agawy, syrop glukozowo-fruktozowy, sorbitol, mannitol – wszystkie są źródłem FODMAP . |
Produkty low FODMAP – lista bezpiecznych artykułów
Planując zakupy w sklepie, możesz śmiało sięgać po poniższe produkty, które są zarówno bezglutenowe, jak i niskie FODMAP :
Bezpieczne zboża i mąki:
-
Kasza gryczana niepalona i mąka gryczana
-
Ryż biały, brązowy, basmati, jaśminowy
-
Płatki owsiane bezglutenowe (w ilości do 50 g na porcję)
-
Skrobia ziemniaczana i skrobia z tapioki
-
Pieczywo bezglutenowe bez dodatku strączków, inuliny i syropów (czytaj etykiety!)
Orzechy i nasiona (w małych ilościach):
-
Orzechy włoskie, migdały (do 10 sztuk), orzeszki ziemne, pestki dyni, pestki słonecznika, sezam
Nabiał i zamienniki:
-
Mleko bez laktozy, jogurty bez laktozy, sery twarde (cheddar, parmezan, mozzarella), mleko migdałowe, mleko ryżowe.
Białko:
-
Świeże mięso, ryby, drób, jaja – wszystkie są naturalnie niskie FODMAP
Przepis: Jaglanka na mleku migdałowym z truskawkami (low FODMAP i bezglutenowa)
Składniki:
-
3 łyżki płatków jaglanych
-
150 ml mleka migdałowego
-
Garść truskawek (świeżych lub mrożonych)
-
Łyżeczka syropu klonowego (opcjonalnie)
Przygotowanie:
-
Płatki jaglane wsyp do garnuszka, zalej mlekiem migdałowym.
-
Gotuj na małym ogniu przez 3-4 minuty, ciągle mieszając.
-
Przełóż do miseczki, dodaj pokrojone truskawki i odrobinę syropu klonowego.
-
Zjedz od razu – to idealne, rozgrzewające śniadanie dla wrażliwych jelit.
Podsumowanie
Łączenie diety bezglutenowej z low FODMAP jest jak najbardziej możliwe, ale wymaga świadomego wyboru produktów. W Selekto znajdziesz szeroką gamę artykułów bezpiecznych dla obu diet – od kasz i mąk, przez napoje roślinne, po zdrowe przekąski. Przed rozpoczęciem diety low FODMAP warto skonsultować się z dietetykiem, który pomoże przeprowadzić wszystkie trzy etapy i ułożyć zbilansowany jadłospis.